içinde

Betelgeuse: Avcı Takımyıldızı’nın İkizlerevi

Supernova
Supernova

İkizlerevi olarak da bilinen Betelgeuse, Avcı (Orion) takımyıldızı’nın Rigel’den sonraki en parlak yıldızıdır. Güneş’le kıyaslarsak eğer; Güneş’in yerinde Betelgeuse’u hayal ettiğimizde yüzey alanının Jüpiter’in de ötesine uzanacak bir süper dev olduğunu söylememiz gerekir. Evet, bu yıldız her yaşlı yıldız gibi şişerek kırmızı bir süper dev’e dönüşmüş ve görsel bir şölene imza atacak Süpernova adayı haline gelmiştir. Peki nedir bu Süpernova? Buna gelmeden önce…

Betelgeuse’da meydana gelen ani parlaklık azalması, zaten patlaması beklenen yıldızın daha erken patlama ihtimali üzerinde durulmasına sebep oldu.

Betelgeuse - Ocak ve Aralık 2019'da ESO'nun çok büyük teleskopu tarafından alınan ve yıldızın önemli ölçüde söndüğünü gösteren veriler. ESO / M. Montarges 
Kaynak: Earthsky
Betelgeuse – Ocak ve Aralık 2019’da ESO’nun çok büyük teleskopu tarafından alınan ve yıldızın önemli ölçüde söndüğünü gösteren veriler. ESO / M. Montarges
Kaynak: Earthsky

Her ne kadar gökyüzünün en parlak 10. yıldızı olarak bilinse de geçtiğimiz senelerde yıldızın parlaklığında anormal denilecek düzeyde bir azalma meydana geldiği gözlemlendi. Anormal; çünkü bu azalma oranı %60 üzerinde ve yıldız asimetrik bir hal almaya devam ediyor. Varlığını sürdürmesi için dengede olması gereken bu şişkin yıldız, dışarıdaki gazları kendine çekemiyor ve ağır elementleri şişecek kadar ısıtıyor bu da yıldızın dengesinin bozulmasına, kararsız bir hal almasına ve nihayet parlaklığının artıp azalmasına sebep oluyor; lakin bu ani parlaklık düşüşünün tam açıklaması bu değil.

Yüzey Soğuması ve Toz Bulutları

Gökbilimciler bu asimetri ve ani parlaklık düşüşünün sebebini yüzey soğuması ve toz bulutları ile açıklıyorlar. Süper devler toz ve gaz katmanlarını etraflarına püskürtürler. Betelgeuse’un da, püskürttüğü bu katmanlar içinde kalıp parlaklığını gizliyor olabilme olasılığının yüksek olduğu düşünülüyor.

Betelgeuse - ESO'nun Çok Büyük Teleskopu  ile elde edilen görüntü. Aralık 2019'da Betelgeuse'u çevreleyen tozun yaydığı kızılötesi ışık. ESO / M. Montarges
Görsel kaynak: Earthsky
Betelgeuse – ESO’nun Çok Büyük Teleskopu ile elde edilen görüntü. Aralık 2019’da Betelgeuse’u çevreleyen tozun yaydığı kızılötesi ışık. ESO / M. Montarges
Görsel kaynak: Earthsky

Betelgeuse: İkizlerevi’nin Vedası: Süpernova Patlaması

Betelgeuse - Süpernova kalıntısı. 
Görsel kaynak: AAS Nova
Betelgeuse – Süpernova kalıntısı.
Görsel kaynak: AAS Nova

Enerjisini tüketen her yıldız gibi Betelgeuse’da bir gün veda edecek. Bu veda elbette ki gökyüzünün en önemli olaylarından birisi olacaktır. Ölen bir yıldızın geride bıraktığı parlak bir nokta…

Betelgeuse - Supernova
Betelgeuse – Supernova

Enerjisi biten yıldızın patlaması olayıdır Süpernova. Betelgeuse’da çekirdeğindeki hidrojeni bitirmiş ve hidrojen yakarak meydana getirdiği helyumu oksijen, karbon gibi elementlere dönüştürüp bunları tepkimeye sokarak çekirdeğinde demir biriktirmekte. Çekirdek tamamen demir haline geldiğinde ise yıldızın enerji üretimi sona erecek ve kendi içine çökmeye başlayacak. Bu içine çökme olayı ile demir çok fazla ısınacak ve çok şiddetli bir nükleer reaksiyon meydana gelecek. İşte bu nükleer reaksiyon İkizlerevi’nin Süpernova Patlaması olacaktır.

Betelgeuse - Süpernova kalıntısı. 
Görsel Kaynak: Nasa Space Place
Betelgeuse – Süpernova kalıntısı.
Görsel Kaynak: Nasa Space Place

Gökbilimciler ve özellikle uzay meraklıları için ise bu vedanın heyecanı ve anlamı çok büyük; zira kendi galaksimizdeki toz ve gaz bulutlarından dolayı Süpernova patlamalarına gökbilimciler değilse bile bizler pek şahit olamıyoruz; lakin bu Süpernova patlaması Dünya’dan da fark edilecek. Öyle ki parlaklığının günlerce sürmesi ve gündüzleri de gökyüzünde çıplak gözle görülmesi bekleniyor. Ayrıca NASA‘ya göre 700 ışık yılı uzakta olduğu için de Dünya’ya bir zarar vermeyeceği biliniyor.

Betelgeuse - Görsel kaynak: Sky&Telescope
Betelgeuse – Görsel kaynak: Sky&Telescope

Tabii ki bu patlamanın ne zaman olacağı da bilinmiyor; lakin bununla birlikte yakın bir gelecekte patlayacağı düşünülüyor. Bu yakın gelecek 100 yıl, 100 bin yıl ya da daha uzun bir zaman olabilir. Elbette bu yakın gelecek bizler için uzak bir zamanı ifade ediyor olsa da Betelgeuse’un yaklaşık 10 milyon yıllık yaşamını düşünürsek onun için çok kısa bir zaman dilimi olacaktır.

Ne düşünüyorsun?

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bukalemunlar Nasıl ve Neden Renk Değiştirir?

Kil Maskesi Nasıl Yapılır ve Faydaları

Kil Maskesi ve Faydaları, Kil Maskesi Nasıl Yapılır?